سندرم زخم معده در اسب (EGUS) اصطلاحی است برای دو نوع اصلی ضایعات معده: زخم بخش سنگفرشی (ESGD) و زخم بخش غددی (EGGD). مطالعات معتبر بینالمللی نشان میدهند که این بیماری در اسبهای در حال تمرین تقریباً فراگیر است و در برخی گروهها تا ۹۰ تا ۱۰۰ درصد شیوع دارد. زخم معده نهفقط یک مشکل رفاهی، بلکه عاملی پنهان در کاهش استقامت، تمرکز، اشتها و بازده مسابقاتی است. این مقاله با مرور نتایج پژوهشهای کلیدی از مراکز علمی برجسته مانند دانشگاه کنتاکی و ECEIM، نقش زخم معده را در افت عملکرد اسبهای حرفهای بررسی میکند.
زخم معده در اسبها به دو ناحیه اصلی مربوط میشود:
– ESGD که در بخش بالایی (سنگفرشی) رخ میدهد و بیشتر ناشی از تماس مستقیم اسید معده با این بافت است؛
– EGGD که در نواحی غددی یا پایین معده دیده میشود و بیشتر به اختلال در لایه موکوسی محافظ، جریان خون موضعی و التهاب مزمن مربوط است.
این دو نوع زخم در ظاهر مشابهاند، اما سازوکار، درمان و الگوی عودشان متفاوت است.
نتایج مطالعات گسترده نشان میدهد که زخم معده تقریباً بخشی از واقعیت زندگی اسبهای در حال تمرین است:
– در اسبهای تروبرد (Thoroughbred) میزان بروز ESGD در فصل مسابقه تا ۱۰۰ درصد گزارش شده است.
– در اسبهای استقامت، ارقام بین ۶۰ تا ۹۰ درصد متغیر است.
– حتی در اسبهای پرش و درساژ که فشار تمرین مداوم دارند، حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد موارد زخم معده مشاهده شده است.
این آمار فقط در محیطهای تحقیقاتی ثبت نشده؛ دادههای میدانی از کلینیکهای اروپا و آمریکای شمالی نیز همین روند را تأیید میکند.
در هنگام تمرین، فشار داخل شکم بالا میرود و اسید معده به ناحیه سنگفرشی پاشیده میشود. از طرف دیگر، اسبها معمولاً وعدههای کمتعداد و پرنشاسته دریافت میکنند و ساعات زیادی معده خالی دارند؛ در این حالت اسید بدون هیچ لایهی محافظ روی بافت میماند. جابجایی مکرر، کمخوابی، استرس رقابت، الکترولیتهای غلیظ و کاهش مدت چرا، همه عواملی هستند که محیط معده را بیثبات میکنند. در زخم غددی (EGGD) شرایط کمی متفاوت است؛ اینجا التهاب و کاهش جریان خون موضعی نقش مهمتری دارند. در هر دو حالت، نتیجه یکسان است: درد، بیاشتهایی، کاهش تمایل به کار، و افت عملکرد.
زخم معده از چند مسیر عملکرد ورزشی را مختل میکند:
۱. درد و بیقراری: اسب دچار زخم معده هنگام تمرین ناپایدار میشود، از حرکت رو به جلو امتناع میکند یا سر را بالا میگیرد تا از فشار بر معده بکاهد.
۲. کاهش اشتها و جذب: التهاب مداوم باعث افت مصرف خوراک و جذب ناقص مواد مغذی میشود؛ در نتیجه انرژی و تمرکز کاهش مییابد.
۳. تغییر رفتار: پژوهشهای بالینی جدید نشان دادهاند میان شدت زخم معده و امتیاز درد تحتزین رابطه مستقیم وجود دارد. اسبهایی که زخم دارند بیشتر عصبی، بیمیل و نافرمان بهنظر میرسند.
۴. افت شاخصهای فیزیولوژیک: در آزمایشهای تردمیل، اسبهای مبتلا به زخم معده کاهش قابل توجهی در VO₂max و توان هوازی نشان دادهاند؛ درمان دارویی معده این شاخصها را به حالت طبیعی بازگردانده است.
مطالعات دانشگاه کنتاکی و مراکز اروپایی گزارش کردهاند که زخم معده میتواند بازده مسابقه را بین ۱۰ تا ۳۰ درصد کاهش دهد، بسته به شدت ضایعه و مرحلهی تمرین.
زخم معده نهتنها باعث افت عملکرد میشود، بلکه پیامدهای اقتصادی سنگینی دارد:
– کاهش نتایج مسابقات و جوایز نقدی،
– افزایش هزینههای درمان و دارو،
– افت ارزش بازاری اسبهای مسابقهای.
در ارزیابیهای اقتصادی، هزینهی درمانهای دارویی دورهای در مقایسه با روشهای تغذیهای پیشگیرانه تا چهار برابر بیشتر تخمین زده شده است.
اصلاح مدیریت تغذیه همچنان مؤثرترین راه کنترل زخم معده است:
– افزایش تعداد وعدهها و کاهش حجم نشاسته در هر وعده،
– استفاده از علوفه مرغوب و دسترسی دائم به آن،
– کاهش استرس محیطی،
– استفاده از مکملهای علمی بر پایهی ترکیبات طبیعی مانند پکتین، لستین و آلژینات که لایهی محافظ روی مخاط معده ایجاد میکنند.
پژوهشها نشان دادهاند که این ترکیبات در کنار جاذبهای معدنی مثل بنتونیت و سپیولیت، هم به کاهش تولید اسید و التهاب کمک میکنند و هم از تماس مستقیم اسید با بافت جلوگیری میکنند.
زخم معده یکی از شایعترین و در عین حال نادیدهگرفتهترین دلایل افت عملکرد در اسبهای ورزشی است. تقریباً هر اسب حرفهای در دورههای تمرین یا مسابقه درجاتی از این ضایعه را تجربه میکند. درد پنهان، اشتهای پایین، نوسان خلقوخو و افت توان بدنی همه میتوانند نشانههای آن باشند. تشخیص و پیشگیری زودهنگام نهتنها از آسیب به معده جلوگیری میکند، بلکه عملکرد، تمرکز و ثبات ذهنی اسب را نیز حفظ میکند. سرمایهگذاری روی مدیریت علمی تغذیه و استفاده از مکملهای پیشگیرانه با ترکیبات طبیعی، راهی پایدار و اقتصادی برای جلوگیری از افت عملکرد است؛ راهی که علم امروز آن را تأیید میکند و تجربهی میادین مسابقه آن را ثابت کرده است.
https://www.mdpi.com/2076-2615/13/7/1261
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19496670/
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jvim.17223
https://beva.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/evj.12949
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17402503/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4858038/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19927578/
https://ker.com/equinews/gastric-ulcers-negatively-affect-athletic-performance-in-horses-report-says/
